WAT IK NOOIT KON ZEGGEN

Een prachtig weergegeven gesprek met Marion Wijnberg en anderen in Het Parool:

“Ik herken wel veel in de tweede generatieproblematiek. Toen ik een jaar of veertig was kreeg ik van mijn vader het boek Kaddisj voor Daisy van Simon Hammelburg. Daarin schreef mijn vader een opdracht: ‘Lieve tweede generatie kinderen, er zijn veel zaken die ik in dit boek herken. Ouders die hun kinderen hebben geslagen of mishandeld, en dat alles ­onder het excuus om via het werk te kunnen vergeten. Lees het boek en beschouw het als een behoefte van mij om te vertellen wat ik nooit kon zeggen.’ “

Van binnen is alles stuk heette in een eerdere druk Kaddisj voor Daisy.

Lees hier het hele artikel in Het Parool.

OPEN BRIEF

Nationale Herdenking 4 en 5 mei (Gerdi Verbeet) maakt de zoveelste uitglijder. Veel boze reacties.

Waarom kan de Tweede Wereldoorlog niet gewoon worden herdacht? Van alle schrijvers in Nederland kiest het Nationaal Comité 4 en 5 mei Abdelkader Benali om een voordracht te houden. De man die na tien jaar zwijgen nu dan eindelijk toegeeft dat de antisemitische citaten die Harald Doornbos hem toeschreef inderdaad kloppen. De man voor wie de aanwezigheid van joden in Amsterdam-Zuid “gek” aanvoelde en “heel irritant” was. “Stoom afblazen tijdens een borrel” noemt Benali dat nu, en neemt daarmee halfslachtig afstand van zijn uitspraken. Hij werd ook al eens uit de jury van de Inktspotprijs gezet omdat hij een joodse cartoonist nazimethoden verweet.

De afgelopen jaren werden wij door het Nationaal Comité 4 en 5 mei onder andere getrakteerd op het voornemen om Auke de Leeuw een gedicht over zijn oudoom die in de SS diende te laten voordragen op de Dam en een opgetogen interview in NC Magazine met freule Isabel van Boetzelaer die een boek vol grote en kleine falsificaties en met antisemitische passages schreef over haar familie. NC Magazine was gewaarschuwd door berichten in de media over haar ontmaskering, maar gaf haar niettemin alle ruimte. Als we daar nu ook nog de antisemitische Abdelkader Benali aan toevoegen, wat blijft er dan over van Dodenherdenking? Voor mij niets meer.

Waar komt toch die behoefte vandaan om voortdurend te willen provoceren bij een plechtigheid die bedoeld is om de slachtoffers waardig te herdenken? Ik vind dit alles diep kwetsend, verdrietig en zie het verschuivende objectief als een slecht teken aan de wand. Het moet waarachtig niet zo moeilijk zijn om de aandacht bij herdenkingen te richten op de gevallenen, de vermoorden van de Sjoa (de grootste industriële moordpartij uit de geschiedenis), de Japanse bezetting en Nederlandse helden die elders sneuvelden.

De tijd dat ik ongehinderd mijn honderden vermoorde joodse familieleden en de dappere verzetshelden die mijn ouders redden kon herdenken is klaarblijkelijk voorbij. Hen niet meer herdenken is, zoals Elie Wiesel zei, alsof je de slachtoffers nogmaals vermoordt.

Dat gebeurt nu. Om te janken.

Simon Hammelburg

Naschrift: Naar aanleiding van de ontstane commotie heeft Benali zich inmiddels teruggetrokken als spreker tijdens de Nationale 4 en 5 mei Herdenking. Rest de vraag of het Comité wellicht aan vervanging toe is. Nieuwe bestuursleden met een gezonde visie? En een nieuwe, minder irritante voorzitter dan mevrouw Verbeet.

ALS WOORDEN KONDEN DODEN

Als woorden konden doden
De mijne doen dat vaak
Dan had je geen raketten nodig
Met een nucleaire taak
Als de doden konden spreken
In Boedapest en Praag
Dan werden zij monddood gemaakt
Het antwoord op de vraag
Wie er gelijk heeft ligt in ‘t midden
En het midden demonstreert
In opdracht van een vijand
Van een vriend, of omgekeerd
De herfst van je leven heeft altijd een seizoen
De Hongerwinter, afgezaagde bomen in ‘t plantsoen
De korte, Praagse lente, die uit het oosten kwam
De lange, hete zomer met een dode op de Dam
Als westen- en de oostenwind gaan botsen, wordt beweerd
Dan wordt de lucht een gas dat zo maar explodeert
Ergens in het midden, waar eens de waarheid lag
Maar waar die is gebleven
Dat weten zij alleen die niet meer leven
En die zwijgen… als het graf.

Simon Hammelburg

HERDENKEN GAAT DOOR!

Voor de meeste mensen beperkt herdenken zich tot de avond van 4 mei: twee minuten gespannen stilte en kleurrijke kransen rondom het Nationaal Monument op de Dam. Het plechtstatig beieren van de robuuste Bourdonklok en het ijle trompetgeschal van het ceremoniële ‘The Last Post’ over de weidse Waalsdorpervlakte. Maar bij de laatste overlevenden van de Holocaust en hun nageslacht dreunt de impact van deze traumatische gebeurtenis nog altijd luid door in hun alledaagse leven.

Voor wie dat goed wil kunnen begrijpen is ‘Van binnen is alles stuk – Herinneringen van vernielde generaties‘, de indringende roman van Simon Hammelburg, gebaseerd op verhalen van Holocaustoverlevenden en hun kinderen, verplichte leeskost: niet alleen voor onze generatie, maar zeker ook voor de jongere generaties. Herdenken gaat door: niet alleen op 4 mei maar alle dagen van het jaar!

ZE ZIJN ER NOG

De tekst van het lied Ze zijn er nog staat voorin mijn boek Van binnen is alles stuk – Herinneringen van vernielde generaties. Het nummer schreef ik eind jaren zeventig. In 1980 namen Ron Klipstein, Jaap Dekker en ik het op in een geluidsstudio voor de NCRV-TV. Het toenmalige programma Hier en Nu besteedde een volledige uitzending aan het boek Mijn Jodendom, samengesteld door Dick Houwaart. Artikelen van Joden die toen bekend waren. Ik mocht ook meedoen. Omdat vijfenveertig minuten praten veel was, besloten we mijn lied op te nemen en dat in die uitzending te gebruiken.